UP Assistant Teacher — Sanskrit Practice Set 1
UP Assistant Teacher (Primary) · 2026 · उत्तर और व्याख्या सहित
- प्रश्न
- 30
- कुल अंक
- 90
- अवधि
- 30 मिनट
- ऋणात्मक अंकन
- −1
विषय: Sanskrit
प्रश्न 1
Sanskrit · 3 अंक · −1'शिशो: रोदनम्' पद में विभक्ति है?
- A.सम्बोधन
- B.प्रथमा
- C.चतुर्थी
- D.षष्ठी
सही उत्तर: D
व्याख्या: 'शिशोः' = शिशु का — संबंध अर्थ में षष्ठी विभक्ति एकवचन।
प्रश्न 2
Sanskrit · 3 अंक · −1स्पर्श वर्गों की संख्या कितनी है?
- A.बीस
- B.आठ
- C.पच्चीस
- D.पाँच
सही उत्तर: D
व्याख्या: क, च, ट, त, प — पाँच स्पर्श वर्ग हैं (कुल 25 स्पर्श व्यंजन)।
प्रश्न 3
Sanskrit · 3 अंक · −1'त' वर्ण है?
- A.नाद
- B.विवृत
- C.अल्पप्राण
- D.ईषद्विवृत
सही उत्तर: C
व्याख्या: प्रत्येक वर्ग का पहला और तीसरा वर्ण अल्पप्राण होता है; 'त' त-वर्ग का प्रथम वर्ण है।
प्रश्न 4
Sanskrit · 3 अंक · −1इसमें शब्दालङ्कार नहीं है?
- A.श्लेष
- B.विभावना
- C.अनुप्रास
- D.यमक
सही उत्तर: B
व्याख्या: विभावना अर्थालंकार है (कारण के बिना कार्य); श्लेष, अनुप्रास और यमक शब्दालंकार हैं।
प्रश्न 5
Sanskrit · 3 अंक · −1'अद्' धातु से 'क्त' प्रत्यय लगने पर रूप बनता है?
- A.अब्दः
- B.अक्तः
- C.अद्ध:
- D.जग्धः
सही उत्तर: D
व्याख्या: अद् + क्त में 'अद्' के स्थान पर 'घस्ऌ' आदेश होकर जग्धः रूप बनता है (लुङ् आदि में भी यही आदेश)।
प्रश्न 6
Sanskrit · 3 अंक · −1'परस्मैपदम्' में कौन सा समास है?
- A.कर्मधारय
- B.अव्ययीभाव
- C.तत्पुरुष
- D.केवलसमास
सही उत्तर: C
व्याख्या: विग्रह — 'परस्मै पदम्' अर्थात् चतुर्थी तत्पुरुष समास।
प्रश्न 7
Sanskrit · 3 अंक · −1'हितोपदेश' उदाहरण है?
- A.गुण सन्धि का
- B.वृद्धि सन्धि का
- C.हल् सन्धि का
- D.यण् संधि का
सही उत्तर: A
व्याख्या: हित + उपदेश = हितोपदेश; अ + उ = ओ — गुण संधि (आद्गुणः)।
प्रश्न 8
Sanskrit · 3 अंक · −1'तनयः' का अर्थ है?
- A.बेटी
- B.बेटा
- C.भाई
- D.पिता
सही उत्तर: B
व्याख्या: तनयः = पुत्र (बेटा); स्त्रीलिंग रूप 'तनया' = पुत्री।
प्रश्न 9
Sanskrit · 3 अंक · −1'अनुभूय' में प्रत्यय है?
- A.क्त्वा
- B.क्त
- C.ल्यप्
- D.शतृ
सही उत्तर: C
व्याख्या: उपसर्गयुक्त धातु के साथ क्त्वा के स्थान पर 'ल्यप्' होता है — अनु + भू + ल्यप् = अनुभूय।
प्रश्न 10
Sanskrit · 3 अंक · −1दीर्घस्वर वर्ण है?
- A.अ
- B.उ
- C.ऋ
- D.ई
सही उत्तर: D
व्याख्या: अ, उ और ऋ ह्रस्व स्वर हैं; 'ई' दीर्घ स्वर है।
प्रश्न 11
Sanskrit · 3 अंक · −1'साधवः' पद में कौन सा वचन है?
- A.एकवचन
- B.बहुवचन
- C.द्विवचन
- D.एकवचन – द्विवचन
सही उत्तर: B
व्याख्या: साधु शब्द (उकारांत पुल्लिंग) का प्रथमा बहुवचन रूप 'साधवः' है।
प्रश्न 12
Sanskrit · 3 अंक · −1'बलिं याचते वसुधाम्' में कौन सी विभक्ति है?
- A.चतुर्थी
- B.तृतीया
- C.द्वितीया
- D.प्रथमा
सही उत्तर: C
व्याख्या: 'दुह्याच्पच्दण्ड्…' द्विकर्मक धातुओं के दोनों कर्मों में द्वितीया होती है — बलिम् तथा वसुधाम् दोनों द्वितीया में हैं।
प्रश्न 13
Sanskrit · 3 अंक · −1'मैं तुझे देखता हूं।' का संस्कृत अनुवाद है?
- A.अहं त्वया पश्यति
- B.त्वं मया पश्यासि
- C.अहं तुभ्यं पश्यामि
- D.अहं त्वां पश्यामि
सही उत्तर: D
व्याख्या: कर्ता 'अहम्' (प्रथमा), कर्म 'त्वाम्' (द्वितीया) तथा उत्तम पुरुष एकवचन क्रिया 'पश्यामि'।
प्रश्न 14
Sanskrit · 3 अंक · −1'मया लोभः त्यजते' — वाच्य परिवर्तन कीजिए?
- A.अहं लोभं त्यजामि
- B.अहं लोभं त्यजते
- C.अहं लोभः त्यजामि
- D.अहं लोभः त्यजते
सही उत्तर: A
व्याख्या: कर्मवाच्य से कर्तृवाच्य में बदलने पर कर्ता प्रथमा (अहम्), कर्म द्वितीया (लोभम्) तथा क्रिया परस्मैपदी उत्तम पुरुष एकवचन (त्यजामि) होगी।
प्रश्न 15
Sanskrit · 3 अंक · −1'गम्' धातु लृट् लकार उत्तम पुरुष बहुवचन का रूप क्या होगा?
- A.गमिष्यन्ति
- B.गमिष्यामः
- C.गमिष्यथ
- D.गच्छन्ति
सही उत्तर: B
व्याख्या: गम् लृट् — गमिष्यामि/गमिष्यावः/गमिष्यामः। उत्तम पुरुष बहुवचन = गमिष्यामः।
प्रश्न 16
Sanskrit · 3 अंक · −1'भू' धातु लोट् लकार मध्यम पुरुष एकवचन का रूप है?
- A.भवतु
- B.भव
- C.भवानि
- D.भवत
सही उत्तर: B
व्याख्या: भू लोट् मध्यम पुरुष — भव/भवतम्/भवत। एकवचन = भव।
प्रश्न 17
Sanskrit · 3 अंक · −1'दृश्' धातु लङ् लकार प्रथम पुरुष द्विवचन का रूप क्या है?
- A.अपश्यताम्
- B.अपश्यत्
- C.अपश्यन्
- D.अपश्यम्
सही उत्तर: A
व्याख्या: दृश् लङ् प्रथम पुरुष — अपश्यत्/अपश्यताम्/अपश्यन्। द्विवचन = अपश्यताम्।
प्रश्न 18
Sanskrit · 3 अंक · −1'कृ' धातु विधिलिङ् लकार उत्तम पुरुष एकवचन का रूप है?
- A.कुर्यात्
- B.कुर्याम्
- C.कुर्युर
- D.कुर्याव
सही उत्तर: B
व्याख्या: कृ विधिलिङ् उत्तम पुरुष — कुर्याम्/कुर्याव/कुर्याम। एकवचन = कुर्याम्।
प्रश्न 19
Sanskrit · 3 अंक · −1'पा' धातु लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन का रूप है?
- A.पिबति
- B.पिबन्ति
- C.पिबतः
- D.पिबामि
सही उत्तर: B
व्याख्या: पा (पिब्) लट् प्रथम पुरुष — पिबति/पिबतः/पिबन्ति। बहुवचन = पिबन्ति।
प्रश्न 20
Sanskrit · 3 अंक · −1'अस्' धातु लट् लकार मध्यम पुरुष एकवचन का रूप क्या होगा?
- A.अस्ति
- B.स्तः
- C.असि
- D.स्मः
सही उत्तर: C
व्याख्या: अस् लट् मध्यम पुरुष — असि/स्थः/स्थ। एकवचन = असि।
प्रश्न 21
Sanskrit · 3 अंक · −1'दा' धातु लृट् लकार प्रथम पुरुष एकवचन का रूप है?
- A.दास्यति
- B.ददाति
- C.दास्यन्ति
- D.ददति
सही उत्तर: A
व्याख्या: दा लृट् प्रथम पुरुष एकवचन = दास्यति ('ददाति' लट् का रूप है)।
प्रश्न 22
Sanskrit · 3 अंक · −1'स्था' धातु लङ् लकार उत्तम पुरुष बहुवचन का रूप क्या है?
- A.अतिष्ठम्
- B.अतिष्ठाव
- C.अतिष्ठाम
- D.अतिष्ठत्
सही उत्तर: C
व्याख्या: स्था लङ् उत्तम पुरुष — अतिष्ठम्/अतिष्ठाव/अतिष्ठाम। बहुवचन = अतिष्ठाम।
प्रश्न 23
Sanskrit · 3 अंक · −1'श्रु' धातु लोट् लकार मध्यम पुरुष द्विवचन का रूप क्या है?
- A.शृणुतः
- B.शृणुतम्
- C.शृणोतु
- D.शृणुव
सही उत्तर: B
व्याख्या: श्रु लोट् मध्यम पुरुष — शृणु/शृणुतम्/शृणुत। द्विवचन = शृणुतम्।
प्रश्न 24
Sanskrit · 3 अंक · −1'वद्' धातु विधिलिङ् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन का रूप क्या होगा?
- A.वदेत्
- B.वदेयुः
- C.वदेताम्
- D.वदेम
सही उत्तर: B
व्याख्या: वद् विधिलिङ् प्रथम पुरुष — वदेत्/वदेताम्/वदेयुः। बहुवचन = वदेयुः।
प्रश्न 25
Sanskrit · 3 अंक · −1'कृ' धातु लङ् लकार मध्यम पुरुष एकवचन का रूप है?
- A.अकरोत्
- B.अकरवम्
- C.अकरोः
- D.अकुरुतम्
सही उत्तर: C
व्याख्या: कृ लङ् मध्यम पुरुष — अकरोः/अकुरुतम्/अकुरुत। एकवचन = अकरोः।
प्रश्न 26
Sanskrit · 3 अंक · −1'पच्' धातु लृट् लकार प्रथम पुरुष द्विवचन का रूप क्या होगा?
- A.पचति
- B.पक्ष्यति
- C.पक्ष्यतः
- D.पक्ष्यन्ति
सही उत्तर: C
व्याख्या: पच् लृट् प्रथम पुरुष — पक्ष्यति/पक्ष्यतः/पक्ष्यन्ति। द्विवचन = पक्ष्यतः।
प्रश्न 27
Sanskrit · 3 अंक · −1'नी' धातु लोट् लकार उत्तम पुरुष एकवचन का रूप है?
- A.नयानि
- B.नयतु
- C.नयत
- D.नय
सही उत्तर: A
व्याख्या: लोट् लकार उत्तम पुरुष में 'आनि/आव/आम' आते हैं — नयानि/नयाव/नयाम।
प्रश्न 28
Sanskrit · 3 अंक · −1'वस्' धातु लट् लकार मध्यम पुरुष बहुवचन का रूप क्या है?
- A.वसथ
- B.वसत
- C.वसति
- D.वसामि
सही उत्तर: A
व्याख्या: वस् लट् मध्यम पुरुष — वससि/वसथः/वसथ। बहुवचन = वसथ।
प्रश्न 29
Sanskrit · 3 अंक · −1'स्मृ' धातु लट् लकार प्रथम पुरुष द्विवचन का रूप क्या है?
- A.स्मरति
- B.स्मरतः
- C.स्मरन्ति
- D.स्मरामि
सही उत्तर: B
व्याख्या: स्मृ लट् प्रथम पुरुष — स्मरति/स्मरतः/स्मरन्ति। द्विवचन = स्मरतः।
प्रश्न 30
Sanskrit · 3 अंक · −1'पूज्' धातु लोट् लकार मध्यम पुरुष बहुवचन का रूप क्या होगा?
- A.पूजयतु
- B.पूजय
- C.पूजयत
- D.पूजयानि
सही उत्तर: C
व्याख्या: पूज् (चुरादिगण) लोट् मध्यम पुरुष — पूजय/पूजयतम्/पूजयत। बहुवचन = पूजयत।